Klavye, odak, semantik yapı, kontrast, form ve ekran okuyucu senaryolarını otomatik ve manuel kontrollerle inceleyip öncelikli iyileştirmeler uygulayın.
Web erişilebilirliği gerçek görevlerin tamamlanabilmesidir
Erişilebilirlik yalnızca renk kontrastı veya görsellere alternatif metin eklemek değildir. Klavye kullanan, ekran okuyucuyla gezen, metni büyüten, hareket hassasiyeti olan veya geçici olarak tek elle işlem yapan kullanıcıların bilgiye ve işleve ulaşabilmesini kapsar. Denetim; ana sayfayı puanlamak yerine önemli kullanıcı görevlerini farklı kullanım biçimleriyle tamamlamayı sınar.
WCAG gibi standartlar ortak bir değerlendirme çerçevesi sunar; ancak otomatik araçta hatasız sonuç almak tam uygunluk veya yasal sertifika anlamına gelmez. Otomasyon yalnızca bazı sorunları yakalar. Semantik anlam, odak sırası, hata mesajı ve etkileşimin anlaşılabilirliği manuel inceleme gerektirir. Yasal uygunluk veya bağımsız sertifikasyon ihtiyacı varsa ilgili yetkili uzmanlık ayrıca belirlenmelidir.
Denetim kapsamı sayfa sayısından çok şablon ve görevle seçilir
Aynı başlık ve form bileşenini kullanan yüz sayfayı tek tek kontrol etmek yerine temsilî şablonlar seçilir. Ana sayfa, hizmet/ürün detayı, liste, arama, iletişim formu, giriş, sepet veya özel uygulama ekranı kapsamın ihtiyaçlarına göre eklenir. Kritik görevler; bilgi bulma, form gönderme, satın alma, belge indirme veya hesap işlemi gibi uçtan uca senaryolardır.
Farklı durumlar da örneklenir: boş, dolu, hatalı, başarı, yükleniyor, pasif ve modal açık hâller. Yalnızca ilk görünümü incelemek dinamik bileşen sorunlarını kaçırır. Tasarım sistemi bulunan projelerde düğme, alan, kart, sekme ve bildirim gibi temel bileşenler ayrıca değerlendirilir.
Otomatik tarama neyi bulur, neyi bulamaz?
| Kontrol türü | Bulabileceği örnek | Tek başına karar veremediği konu |
|---|---|---|
| Otomatik araç | Eksik etiket, bazı kontrast ve ARIA hataları | Alternatif metnin anlamlı olup olmadığı |
| Klavye testi | Ulaşılamayan kontrol, görünmeyen odak, klavye tuzağı | İş akışının kullanıcı dilinde anlaşılır olması |
| Ekran okuyucu testi | Ad, rol, durum ve okuma sırası sorunları | Bütün cihaz ve yazılım kombinasyonları |
| Kullanıcı görevi | Gerçek tamamlanma engeli ve bilişsel yük | Tek oturumdan bütün kullanıcı kitlesine genelleme |
Denetim bu yöntemleri birbirinin yerine değil, tamamlayıcısı olarak kullanır. Araç bulguları manuel olarak doğrulanır; yanlış pozitifler temizlenir ve kullanıcı etkisi açıklanır.
Klavye, odak ve gezinme düzeni
Bütün etkileşimli öğelere klavye ile ulaşılmalı, odak görünür olmalı ve sıra görsel/semantik akışla uyumlu ilerlemelidir. Açılır menü, modal, sekme, tarih seçici ve özel bileşenler standart klavye beklentilerini karşılamalıdır. Modal açıldığında odak içine taşınır, kapandığında tetikleyen öğeye döner; kullanıcı arka sayfada kaybolmaz.
- Sayfa başına atlama bağlantısı ve anlamlı landmark yapısı,
- Görsel olarak gizlenmiş fakat odaklanabilen hayalet kontroller,
- Sabit üst alanın odaklanan öğeyi kapatması,
- Sürükle-bırak işlemi için klavye alternatifi,
- Zaman sınırlı işlemde uyarı ve süre uzatma yolu kontrol edilir.
Semantik HTML ve yardımcı teknoloji ilişkisi
Başlıklar görünüm için değil belge yapısını açıklamak için kullanılır. Düğme işlem, bağlantı gezinme amacı taşır; tıklanabilir div yerine doğal HTML öğeleri tercih edilir. ARIA, eksik semantiği rastgele yamamak için değil, özel bileşenin adını, rolünü, değerini ve durumunu doğru iletmek için kullanılır. Yanlış ARIA doğal HTML’den daha fazla sorun oluşturabilir.
Görsel alternatifleri görselin bağlamdaki amacını anlatır. Dekoratif görsel yardımcı teknolojiden gizlenebilir; grafik veya diyagram için metinsel açıklama gerekir. Tablo başlıkları, liste yapısı, dil bilgisi ve sayfa başlığı ekran okuyucu gezinmesini destekler. Çok dilli yapılarda çok dilli web sitesi altyapısı sayfa ve içerik parçalarının doğru dil işaretlerini de kapsar.
Form etiketleri, hata önleme ve başarı geri bildirimi
Her alanın programatik etiketi bulunur; placeholder tek etiket olarak kullanılmaz. Zorunluluk, beklenen biçim ve yardım metni alanla ilişkilendirilir. Hata yalnızca kırmızı renkle gösterilmez; sorun metinle açıklanır, hata özeti sunulur ve odak düzeltilecek alana yönlendirilebilir. Girilmiş doğru veriler gereksiz yere silinmez.
Finansal, hukuki veya veri silme gibi önemli işlemlerde kullanıcıya bilgiyi gözden geçirme ve hatayı düzeltme imkânı verilir. Gönderim sırasında buton durumu ve yükleniyor bilgisi erişilebilir biçimde duyurulur. Başarı mesajı görünür ve programatik olarak algılanabilir olur. Form dönüşüm sorunları için UI/UX iyileştirmesi erişilebilirlikle birlikte yürütülebilir.
Görsel sunum, metin büyütme ve hareket
Metin ve önemli arayüz bileşenleri arka planla yeterli kontrast sağlamalıdır. Renk tek bilgi taşıyıcısı olmaz; hata, seçim ve durum için metin veya simge desteği verilir. Kullanıcı metni büyüttüğünde içerik kesilmemeli, yatay ve dikey bilgi kaybı oluşmamalıdır. Sabit piksel yükseklikleri ve taşmayı gizleyen alanlar özellikle sınanır.
Animasyon ve otomatik hareket dikkat veya fiziksel rahatsızlık oluşturabilir. İşletim sisteminin azaltılmış hareket tercihine saygı duyulur; yanıp sönen içerikten kaçınılır. Otomatik kayan içerik durdurulabilir olmalı, hareket bilgiye ulaşmanın tek yolu hâline gelmemelidir.
Bulguların önem derecesi kullanıcı etkisine göre verilir
Aynı teknik kural ihlali farklı bağlamda farklı etki yaratabilir. Ana menünün klavyeyle açılamaması bütün siteyi engellerken dekoratif bir görselde gereksiz alternatif metin daha düşük öncelikli olabilir. Bulgu; etkilenen kullanıcı, tekrar adımı, beklenen davranış, ilgili ölçüt ve düzeltme yaklaşımıyla kaydedilir.
Tekrarlanan bileşen hataları şablon düzeyinde ele alınır; böylece tek düzeltme birçok sayfaya yansır. İçerik editörünün düzeltebileceği sorunlarla geliştirici ve tasarımcı işi ayrılır. Riskli bileşen yeniden tasarlanmadan önce prototip ve yardımcı teknoloji testi yapılabilir.
Düzeltme sonrası yeniden test ve ekip kontrolü
- Kritik ve yüksek etkili bulgular için düzeltme planı onaylanır.
- Ortak bileşen değişiklikleri temsilî bütün sayfalarda regresyon testine alınır.
- Otomatik tarama tekrarlanır; manuel klavye ve ekran okuyucu senaryoları çalıştırılır.
- Düzeltmenin görsel, işlevsel veya performans yan etkisi kontrol edilir.
- Kalan sınırlamalar ve gerekçeler açık biçimde belgelenir.
- Tasarım, geliştirme ve içerik ekipleri için yayın kontrol listesi hazırlanır.
Erişilebilirlik son teslim kapısı olarak bırakıldığında temel bileşenleri değiştirmek maliyetli olur. Yeni web tasarım projesinde kurumsal web sitesi geliştirme sürecine tasarım sisteminden itibaren eklenebilir. Mevcut sitede ise denetim, en çok kullanıcıyı engelleyen noktaları görünür kılar ve aşamalı iyileştirme yolu sunar.
Bu çözüm kimler için uygun?
- Daha geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşmak isteyen kurumsal siteler
- Klavye, kontrast, form etiketi veya odak sorunları bulunan uygulamalar
- Yeni tasarımında WCAG temelli kontrol süreci kurmak isteyen ekipler
Proje kapsamında planlanabilenler
- Otomatik tarama ve manuel görev senaryoları
- Klavye, odak, semantik yapı ve form kontrolü
- Kontrast, metin büyütme ve hata mesajı incelemesi
- Öncelikli düzeltmeler, yeniden test ve ekip kontrol listesi
Sık sorulan sorular
Web Erişilebilirlik Denetimi ve İyileştirme hakkında merak edilenler
Otomatik araçtan sıfır hata almak yeterli midir?
Hayır. Otomatik araçlar bazı sorunları bulur; gerçek erişilebilirlik kararı için uzman incelemesi ve manuel kullanıcı senaryoları gerekir.
Çalışma resmi erişilebilirlik sertifikası verir mi?
Hizmet denetim, iyileştirme ve yeniden test çıktısı sunar. Yasal uygunluk veya bağımsız sertifikasyon gerekiyorsa kapsam ve yetkili değerlendirme ayrıca belirlenmelidir.